งาขาว สรรพคุณ และการปลูกงาขาว

175

งาขาว (Sasame seeds (white)) จัดเป็นธัญพืชขนาดเล็กที่นิยมใช้สกัดน้ำมันสำหรับประโยชน์ในหลายด้าน อาทิ น้ำมันประกอบอาหาร และส่วนผสมในอาหาร น้ำมันสำหรับผลิตยา เครื่องสำอาง และใช้ในอุตสาหกรรม เนื่องจาก น้ำมันที่สกัดได้มีกลิ่นหอม และมีคุณค่าทางโภชนาการสูง

advertisement

• วงศ์ : Pedaliaceae
• ชื่อวิทยาศาสตร์ : Sesamum orientale L.
• ชื่อสามัญ : Sasame seeds (white)
• ชื่อท้องถิ่น :
– งาขาว
– ซะแปะ
– ซะเจี๊ยะ(เมี่ยน)

ที่มา : [3]

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
ลำต้น
งาขาว เป็นพืชล้มลุกที่มีอายุฤดูเดียว มีลำต้นตั้งตรงจรดยอด สูงประมาณ 50-150 เซนติเมตร ลำต้นไม่แตกกิ่งแขนง แต่บางพันธุ์อาจมีการแตกกิ่งแขนง ลำต้นมีลักษณะอวบน้ำ เป็นสี่เหลี่ยม มีขนสั้นๆปกคลุมหนา ลำต้นมีร่องยาวตามความสูงของลำต้น เปลือกลำต้นบาง สีเขียวเข้มหรือมีสีอมม่วง สามารถดึงลอกเป็นเส้นได้

ใบ
ใบงาขาว ออกเป็นใบเดี่ยว เรียงตรงข้ามกันตามความสูงของลำต้น ประกอบด้วยก้านใบทรงกลมสีเขียวหรือสีม่วงแดง ยาวประมาณ 5 เซนติเมตร ส่วนแผ่นใบมีลักษณะเป็นรูปหอกยาว กว้างประมาณ 3-5 เซนติเมตร ยาวประมาณ 8-15 เซนติเมตร โคนใบมน เป็นฐานกว้าง และค่อยเรียวลงจนปลายใบแหลม แผ่นใบมีสีเขียวสด มีร่องตามเส้นแขนงใบ ขอบใบเรียบหรือเป็นหยัก

ดอก
ดอกงาขาวเป็นดอกเดี่ยวหรือเป็นกลุ่มบริเวณซอกใบ 1-3 ดอก ประกอบด้วยก้านดอกสั้น ประมาณ 3-5 มิลลิเมตร ถัดมาเป็นกลีบรองดอกสีเขียว จำนวน 5 กลีบ โคนกลีบเชื่อมติดกันหุ้มฐานดอก ถัดมาเป็นกลีบดอกที่มีลักษณะเป็นกรวยยาว กลีบดอกอ่อนมีสีเขียวอมเหลือง เมื่อแก่หรือบานจะมีสีขาว ยาวเป็นทรงกรวย ประมาณ 4-5 เซนติเมตร ปลายกลีบห้อยลงดิน และแยกออกเป็น 2 กลีบ คือ กลีบล่างที่ยาวกว่า และกลีบบนที่มีปลายหยักเป็น 3 แฉก ถัดมาด้านในดอกจะมีสีกลีบดอกด้านในเป็นสีเหลือง มีเกสรตัวผู้ 4 อัน แบ่งเป็น 2 คู่ แต่งละคู่ยาวไม่เท่ากันส่วนเกสรตัวเมียมี 1 อัน ยาว 1.5-2 เซนติเมตร ปลายก้านเกสรแยกออกเป็น 2-4 แฉก ทั้งนี้ ดอกงาขาวจะเริ่มบานในช่วงเช้า และกลีบดอกจะร่วงลงดินในช่วงเย็น

ผล และเมล็ด
ผลงาขาวเรียกว่า ฝัก ฝักอ่อนมีลักษณะทรงกระบอกค่อนข้างกลม ปลายฝักเป็นจะงอยแหลม เมื่อฝักใหญ่จะแบ่งเป็นร่องๆตามความยาวของฝัก ยาวประมาณ 2-3 เซนติเมตร เปลือกฝักหนา มีสีเขียว และมีขนปกคลุม เมื่อฝักแก่เปลี่ยนเป็นสีดำอมเทา และปริแตก ทำให้เมล็ดร่วงลงดิน

ด้านในฝักมีเมล็ดขนาดเล็กสีขาวจำนวนมาก เรียงซ้อนแยกกันในแต่ละร่องพู เมล็ดมีรูปไข่ เปลือกเมล็ดบางมีสีขาว มีกลิ่นหอม ใน 1 ฝัก จะมีเมล็ดประมาณ 70-100 เมล็ด

พันธุ์งาขาว
1. พันธุ์เมืองเลย
งาขาวพันธุ์เมืองเลย เป็นพันธุ์งาขาวที่มีเมล็ดขนาดเล็ก หรือบางท้องที่เรียกว่า งาไข่ปลา มีลักษณะเด่น คือ ฝักแบ่งออกเป็น 2 กลีบใหญ่ และแบ่งเป็น 4 พู ลำต้นแตกกิ่งแขนงมาก เป็นพันธุ์ไวต่อช่วงแสง อายุเก็บเกี่ยวประมาณ 110-120 วัน ให้ผลผลิตค่อนข้างต่ำ 60-90 กิโลกรัม/ไร่ แต่เป็นที่ต้องการของตลาด เพราะน้ำมันที่สกัดได้มีกลิ่นหอมแรงกว่าพันธุ์อื่นๆ ปลูกมากที่จังหวัดเลย และอุตรดิตถ์

2. พันธุ์เชียงใหม่
พันธุ์เชียงใหม่ เป็นพันธุ์ไวต่อช่วงแสง มีลักษณะเด่น คือ เป็น ฝักแบ่งเป็น 2 กลีบใหญ่ แยกออกเป็น 4 พู เมล็ดมีรูปร่างคล้ายรูปหัวใจ ขนาดเล็ก แต่ใหญ่กว่าพันธุ์เมืองเลยเล็กน้อย อายุเก็บเกี่ยวในช่วง 110-120 วัน ให้ผลผลิตค่อนข้างต่ำ และใกล้เคียงกับพันธุ์เมืองเลยที่ 60-90 กิโลกรัม/ไร่ พบปลูกมากในภาคเหนือ แถบจังหวัดแม่ฮ่องสอน และเชียงใหม่

3. พันธุ์ชัยบาดาลหรือสมอทอด
พันธุ์ชัยบาดาล มีลักษณะเด่น คือ ฝักแบ่งเป็น 2 กลีบใหญ่ แยกออกเป็น 4 พู เมล็ดใหญ่กว่า 2 พันธุ์แรก ขนาดเมล็ดใหญ่ปานกลาง มีอายุเก็บเกี่ยวในช่วง 80-85 วัน แต่ให้ผลผลิตต่ำประมาณ 50-80 กิโลกรัม/ไร่ ปัจจุบันพบปลูกน้อยมาก

4. พันธุ์ร้อยเอ็ด 1
พันธุ์ร้อยเอ็ด 1 เป็นพันธุ์ที่พัฒนาขึ้นโดยกรมวิชาการเกษตร มีลักษณะเด่น คือ เมล็ดมีสีขาวสม่ำเสมอ ฝักแบ่งเป็น 4 กลีบใหญ่ แยกออกเป็น 8 พู เมล็ดมีขนาดใหญ่ปานกลาง มีอายุเก็บเกี่ยวสั้นกว่าพันธุ์อื่นๆในช่วง 70-75 วัน แต่ให้ผลผลิตค่อนข้างสูง ประมาณ 50-120 กิโลกรัม/ไร่ เหมาะสำหรับปลูกเป็นแถว มีจุดด้อย คือ เกิดการกัดกินหนอนห่อใบงา และหนอนผีเสื้อหัวกะโหลกได้ง่าย ส่วนฝักจะปริแตกเร็ว จะต้องรีบเก็บเกี่ยวทันที เมื่อถึงอายุเก็บเกี่ยว

5. พันธุ์ มก. 19
งาขาวพันธุ์ มก. 19 เป็นพันธุ์แท้ที่พัฒนาโดยมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ณ ศูนย์วิจัยข้าวโพดข้าวฟ่างแห่งชาติ อ. ปากช่อง จ.โคราช มีลักษณะเด่น คือ ลำต้นไม่แตกกิ่ง ฝักแบ่งออกเป็น 2 กลีบใหญ่ ใบ และฝัก เกิดเวียนสลับตรงกันข้าม ใบตั้งแต่บริเวณกลางลำต้นขึ้นไปมีขนาดเล็ก ใบร่วงหมดลำต้นเมื่อฝักแก่พร้อมเก็บ ทำให้เก็บเกี่ยวฝักได้ง่าย และแยกเมล็ดออกจากใบได้ดีกว่าพันธุ์อื่น มีอายุเก็บเกี่ยวปานกลาง เมล็ดมีขนาดใหญ่ มีสีขาว ให้ผลผลิตสูง เมล็ดจำนวน 1,000 เมล็ด ให้น้ำหนักประมาณ 3.20 กรัม แต่มีข้อเสีย คือ เมื่อฝักแก่ ฝักมักปริแตก จำเป็นต้องเก็บก่อนระยะฝักแก่จัด [9]

6. พันธุ์มข.1
เป็นพันธุ์ที่พัฒนาโดยมหาวิทยาลัยขอนแก่น มีพันธุ์เดิมเป็นพันธุ์ซีดับบลิว 103 ที่นำเข้ามาจากประเทศจีน มีลักษณะเด่น คือ ลำต้นไม่แตกกิ่งก้าน ฝักแบ่งออกเป็น 2 พู ติดฝักเป็นกลุ่ม 3-7 ฝัก/ซอกใบ เมล็ดสีขาวขนาดใหญ่ มีอายุเก็บเกี่ยวประมาณ 70-75 วัน ให้ผลผลิตสูงประมาณ 80-150 กิโลกรัม/ไร่ แต่มีจุดด้อย คือ ต้านทานหนอนห่อใบงา และหนอนผีเสื้อกะโหลกได้น้อย

7. พันธุ์มหาสารคาม 60
เป็นพันธุ์ที่พัฒนาโดยกรมวิชาการเกษตร มีพันธุ์เดิมชื่อ พันธุ์ T-85 นำเข้าจากประเทศอินเดีย และนำมาพัฒนาสายพันธุ์ที่สถานีทดลองพืชไร่มหาสารคาม มีลักษณะเด่น คือ ลำต้นสูงโปร่ง ไม่แตกกิ่ง สูงประมาณ 122 เซนติเมตร ใบ และก้านใบมีสีเขียว ฝักมี 2 กลีบใหญ่ และแบ่งออกเป็น 4 พู ต้นโปร่ง ออกเรียงตรงข้ามกันบริเวณซอกใบทั้ง 2 ด้าน แบ่งเป็นฝั่งละ 1ฝัก เมล็ดมีขนาดใหญ่ สีขาว เมล็ด 1,000 เมล็ด ให้น้ำหนักประมาณ 2.90 กรัม อายุเก็บเกี่ยวประมาณ 80-85 วัน หลังปลูก แต่ควรเก็บที่อายุประมาณ 75 วัน เพื่อป้องกันฝักแห้ง และปริแตก ให้ผลผลิตต่อไร่ประมาณ 107 กิโลกรัม มีจุดด้อย คือ ต้านทานต่อโรคราแป้งได้น้อย โดยเฉพาะในช่วงที่มีอากาศเย็น [5]

8. พันธุ์ซีพลัส 1 และ ซีพลัส 2
เป็นพันธุ์ที่พัฒนาขึ้นโดยบริษัท Sesaco Corporation มีลักษณะเด่น คือ เมล็ดมีสีขาว ขนาดใหญ่ เมื่อฝักแก่ และแห้ง ฝักจะไม่ปริแตก เมล็ดงาไม่ติดกับแกนกลางฝัก ทำให้ง่ายต่อการแยกออกจากฝัก แต่ฝักจะปริแตกเมื่อทิ้งระยะเก็บเกี่ยวที่ประมาณ 6 เดือน [1]

ประโยชน์งาขาว
1. งาขาวใช้เป็นส่วนผสมของขนมหวาน อาทิ กระยาสาด ใช้ตกแต่งขนมปังหรือขนมต่างๆ
2. งาขาวใช้สกัดน้ำมันงาสำหรับใช้ประโยชน์ในด้านต่างๆ ได้แก่
– ใช้สำหรับประกอบอาหาร โดยเฉพาะอาหารจำพวกทอดต่างๆ
– ใช้เป็นส่วนประกอบของอาหารเสริม
– ใช้เป็นส่วนผสมของเครื่องสำอาง อาทิ ครีมบำรุงผิว น้ำหอม สบู่ เป็นต้น
– ใช้ในอุตสาหกรรมยา และอาหาร อาทิ ใช้เป็นส่วนผสมในการผลิตช็อกโกแลต การผลิตเนยเทียม เป็นต้น
– ใช้เป็นส่วนผสมของอาหารสัตว์
– ใช้ทารักษาแผล
– ใช้ชโลมผม ช่วยให้ผมมันเงา
– ใช้ทารักษาโรผิวหนัง ผดผื่นคัน
– ฯลฯ

คุณค่าทางโภชนาการงาขาว (งาขาว 100 กรัม)

งาขาวคั่วสุก งาขาวดิบ
Proximates
น้ำ กรัม 3 3.9
พลังงาน กิโลแคลอรี่ 697 658
โปรตีน กรัม 26.1 20.9
ไขมัน กรัม 64.2 57.1
คาร์โบไฮเดรต กรัม 3.6 15.0
ใยอาหาร กรัม 4.1 4.6
เถ้า กรัม 3.1 3.1
Minerals
แคลเซียม มิลลิกรัม 90 86
เหล็ก มิลลิกรัม 13.0 7.4
ฟอสฟอรัส มิลลิกรัม 650
Vitamins
เบต้า แคโรทีน มิลลิกรัม 4 0
ไทอะมีน มิลลิกรัม 0.83 1.08
ไรโบฟลาวิน มิลลิกรัม 1.54 0.11
ไนอะซีน มิลลิกรัม 5 3.3

ที่มา : [2]

สารสำคัญที่พบ
สารลิกแนน
– เซซามิน (sesamin)
– เซซาโมลิน (sesamolin)
กรดไขมัน
– Oleic acid
– Linoleic acid
– Palmitic acid
– Stearic acid

ที่มา : [1]

สรรพคุณงาขาว
เมล็ดงาขาว
– ช่วยต้านอนุมูลอิสระ
– ช่วยชะลอความแก่
– ช่วยต้านการเกิดโรคมะเร็ง
– ช่วยบำรุงระบบประสาท
– ช่วยบำรุงกำลัง ทำให้ร่างกายอบอุ่น
– ช่วยบรรเทาอาการไอ และขับเสมหะ
– ช่วยรักษาทรวดทรง
– ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการทำงานของตับ ทำให้ขับสารพิษได้ดีขึ้น
– ช่วยลด และควบคุมระดับคอเลสเตอรอล
– ป้องกันหลอดเลือดแข็งตัว
– ป้องกันโรคในระบบหัวใจ และหลอดเลือด
– ช่วยกระตุ้นระบบหมุนเวียนเลือด
– ช่วยกระตุ้นระบบภูมิต้านทาน
– แก้ปัสสาวะหรืออุจาระขัด
– รักษาระดับความดันเลือดให้เป็นปกติ
– ช่วยบำรุงเส้นผม กระตุ้นการงอกของผม
– ป้องกันโรคคอพอก
– ช่วยบำรุงสายตา
– ช่วยบำรุง และฟื้นฟูสภาพผิวหนัง
– ช่วยเสริมสร้างกระดูก ป้องกันโรคกระดูกเสื่อม กระดูกพรุน
– ป้องกันโรคเหน็บชา
– ป้องกัน และแก้อาการท้องผูก
– ป้องกัน และรักษาโรคกระเพาะ
– ช่วยให้นอนหลับง่ายขึ้น

น้ำมันงาขาว
– รักษาโรคผิวหนังชนิดต่างๆ อาทิ กลาก เกลื้อน
– ใช้เป็นยาระบายอ่อนๆ
– รักษาแผลไฟไหม้ น้ำร้อนลวก แผลน้ำหนอง แผลเน่าเปื่อย
– รักษาแผลแมลงกัดต่อย
– ลดอาการฟกช้ำ แก้อาการปวดบวม
-แก้ผดผื่นคัน
– ช่วยให้ผมดกดำ กระตุ้นรากผมใหม่
– แก้ขัดเบาหรือปัสสาวะไม่ออก
– แก้ปวดขบ
– แก้หนอง

ตัวอย่างการใช้
1. แก้ปัสสาวะหรืออุจจาระขัด นำเมล็ดงา 20-30 กรัม หรือ 1-2 ช้อน ต้มน้ำดื่ม
2. ช่วยลดความดันหรือปรับความดันเลือด ให้นำเมล็ดงา น้ำส้ม และน้ำผึ้ง อย่างละประมาณ 2 ช้อน ผสมกับไข่ขาว 1-2 ฟอง ก่อนลงต้มในน้ำเดือด และรับประทาน
3. บรรเทาอาการไอแห้ง ไม่มีเสมหะ ให้นําเมล็ดงา 3-5 ช้อน ตำบดให้ละเอียด ก่อนผสมกับน้ำตาลทราย 2 ช้อน รับประทาน หรือ นำผงเมล็ดงาชงน้ำร้อน และเติมน้ำตาลดื่ม

ที่มา : [1], [4], [6], [7], [8]

การปลูกงาขาว
งาขาวนิยมปลูกด้วยการหว่านเมล็ดหรือโรยเมล็ดเป็นแถวเท่านั้น เพราะงาขาวพันธุ์ที่นิยมปลูกจะเป็นมีอายุสั้น ลำต้นตั้งตรง ไม่แตกกิ่งแขนง ทำให้ขึ้น และเติบโตได้ดีแม้ระยะห่างของต้นชิดกัน อีกทั้ง เมล็ดมีขนาดเล็ก จึงเหมาะสำหรับการหว่านหรือการหยอดลงแปลง

การเตรียมแปลงปลูก
งาขาวสามารถปลูกได้ทุกฤดู แต่ส่วนมากนิยมปลูกหลังการเก็บเกี่ยวข้าวเพื่อสร้างรายได้ แต่บางพื้นที่อาจปลูกเป็นพืชเชิงเดี่ยวหลายครั้งใน 1 ปี โดยเฉพาะพื้นที่ที่มีแหล่งน้ำชลประทานเข้าถึง

การเตรียมแปลง ทั้งแปลงที่ปลูกงาขาวโดยเฉพาะ แปลงบนพื้นที่ไร่ และแปลงนาหลังเก็บเกี่ยวข้าว จำเป็นต้องไถพรวนดินอย่างน้อย 1 ครั้ง เพื่อกลบวัชพืชหรือตอซัง ตากดินหลังไถนาน 1-2 อาทิตย์

สำหรับการปลูกในแปลงเชิงเดี่ยวหรือแปลงที่ไร่ อาจไถเตรียมแปลงได้ 2 ครั้ง ซึ่งก่อนไถกลบครั้งที่ 2 ให้หว่านด้วยปุ๋ยคอก 1-2 ตัน/ไร่ หรือปุ๋ยมูลสัตว์ อัตรา 200-300 กิโลกรัม/ไร่ ส่วนการปลูกในแปลงนาจะมีระยะเตรียมแปลงน้อย ก่อนไถกลบให้หว่านปุ๋ยคอกก่อนในอัตราเดียวกัน

สำหรับการปลูกแบบหยอดเป็นแถว หลังไถพรวนเสร็จให้คราดทำร่องตื้นๆ ระยะห่างของร่องประมาณ 30-50 เซนติเมตร

วิธีการปลูก
1. การปลูกแบบหว่านลงแปลง ให้หว่านเมล็ดงา อัตรา 0.5-1 กิโลกรัม/ไร่ ก่อนไถตีหน้าดินกลบ
2. การปลูกแบบหยดเมล็ดเป็นแถว ให้โรยเมล็ดตามความยาวของร่อง ก่อนคราดหรือเกลี่ยหน้าดินกลบเล็กน้อย

การดูแลรักษา
การปลูกงาขาวไม่ต้องการดูแลมากนัก หลังการหว่านเมล็ดแล้วเกษตรกรจะปล่อยให้งาเติบโตตามธรรมชาติ แต่มั่นตรวจสอบแปลงเป็นระยะ หากพบโรคหรือแมลงระบาดให้ฉีดพ่นด้วยสารกำจัดศัตรูพืช ส่วนการปลูกในฤดูแล้งหรือพื้นที่ค่อนข้างแห้งแล้งอาจมีการให้น้ำเป็นระยะ

การเก็บเกี่ยวผลผลิต
งาขาวมีอายุเก็บเกี่ยวประมาณ 70-120 วัน หลังปลูก ขึ้นอยู่กับสายพันธุ์ และเริ่มเก็บฝักได้ในระยะฝักแก่สีเหลืองหรือน้ำตาลอมดำ ใบมีสีเหลือง และร่วงหล่นใกล้หมด และเก็บในระยะที่เปลือกฝักยังไม่ปริแตก

การเก็บเกี่ยวงาขาวจะใช้วิธีถอนทั้งต้น ก่อนเด็ดฝักแยกออกจากลำต้น แล้วตีให้ฝักแตกแยกเมล็ดงาออก ซึ่งอาจใช้ไม้ตีหรือใช้เครื่องตีแยกฝัก ส่วนลำต้นที่เหลือให้นำหลับทิ้งในแปลงปลูก และไถกลบทิ้งไว้

ขอบคุณภาพจาก http://doowonder.com/, Alibaba.com

เอกสารอ้างอิง
[1] วาสนา วงษ์ใหญ่ และ ขวัญใจ หรูพิทักษ์, โครงการปรับปรุงพันธุ์งา, ออนไลน์, สืบค้นเมื่อ 26 เมษายน 2560, เข้าถึงได้ที่ : http://www3.rdi.ku.ac.th/exhibition/49_1/Plant/p_48/p_48.htm/.
[2] กองโภชนาการ กรมอนามัย, 2544, ตารางแสดงคุณค่างทางโภชนาการของอาหารไทย.
[3] สถาบันวิจัยและพัฒนาที่สูง ( องค์กรมหาชน ), Sesame, ออนไลน์, สืบค้นเมื่อ 22 เมษายน 2560, เข้าถึงได้ที่ : http://eherb.hrdi.or.th/search_result_details.php?herbariumID=806&name=Sesame/.
[4] ปราณี รัตนสุวรรณ, งา… ธัญพืชเมล็ดจิ๋วอันทรงคุณค่า, ออนไลน์, สืบค้นเมื่อ 22 เมษายน 2560, เข้าถึงได้ที่ : pcog2.pharmacy.psu.ac.th/thi/Article/2553/05-53/har.pdf/.
[5] เอกสารอิเล็กทรอนิกส์ทางการเกษตร : มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์, ออนไลน์, สืบค้นเมื่อ 23 เมษายน 2560, เข้าถึงได้ที่ : http://eto.ku.ac.th/neweto/e-book/plant/rice/nga2.pdf
[6] จันทนา บุญประภาพิ, งาขาว-งาดําดีแน่…. confirm, ออนไลน์, สืบค้นเมื่อ 27 เมษายน 2560, เข้าถึงได้ที่ :
http://www.agriman.doae.go.th/home/news3/news3_1/rai/007_sesame(11.03.11).pdf/.
[7] ฐานข้อมูลเครื่องยาสมุนไพร : มหาวิทยาลัยอุบล, งา, ออนไลน์, สืบค้นเมื่อ 26 เมษายน 2560, เข้าถึงได้ที่ : http://www.thaicrudedrug.com/main.php?action=viewpage&pid=45/.
[8] ศิริพร ดลภักนิยมกุล, 2552, การพัฒนาผลิตภัณฑ์เต้าหู้อ่อน-
จากกากงาขาวและธัญพืช.
[9] วาสนาและคณะ,2542, งาขาวพันธุ์มก.19, รายงานการสัมมนาเชิงปฏิบัติการ-
โครงการปรับปรุงพันธุ์งาและคำฝอย-
มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.

advertisement